Relacja matki z córką to jedna z tych w życiu, których nie da się do końca zdefiniować. Bywa trudna, a nierzadko toksyczna

Jeśli 40-letnia kobieta przy podejmowaniu różnych decyzji zastanawia się, co powiedziałaby na to mama, albo szuka w jej twarzy akceptacji i potwierdzenia, że mądrze w życiu wybiera, to może jednak coś z tą pępowiną nie do końca jest okej? Sama nie wiem...

Marzyłam, by mieć córkę

Wyobrażałam sobie, jak ją czeszę, zaplatam jej warkocze i ubieram w sukienki, których dorosłe wersje mam w szafie. Los chciał inaczej i urodziłam synka, ale muszę przyznać, że jego stylówki w wersji dorosłej też pasują współczesnej mamie, więc to przyziemne marzenie udało mi się zrealizować. 

I tak sobie skojarzyłam to zaplatanie warkoczyków jako metaforę relacji matki z córką. To miłość splątana – pełna czułości, ale też napięć, momentów zrozumienia i nieporozumień, bliskości i buntu.

Relacja matki z córką to jedna z tych w życiu, których nie da się do końca zdefiniować. Jest jak taniec – czasem harmonijny, pełen wdzięku i synchronizacji, a czasem nieporadny, gdzie jedna z nich chce walca, a druga tupie nogą w rytm rock and rolla.

Matka daje skrzydła, ale zakazuje latać

Bycie matką to rola, która nie przewiduje dnia wolnego, a zakres obowiązków jest tak szeroki, że żaden etat na świecie nie byłby w stanie tego objąć. Mama to pierwsza nauczycielka życia – ta, która uczy chodzić, mówić, odróżniać dobro od zła. Także ta, która jednocześnie chce, by córka rosła w siłę i była niezależna, a z drugiej – by zawsze pamiętała, skąd pochodzi i nie odlatywała za daleko. Jest w tym paradoks. 

Matka chce, by córka była wolna, ale jednocześnie pragnie chronić ją przed światem. Aby córka była odważna, ale nie ryzykująca. Silna, ale też wrażliwa. Ufna, ale nie naiwna. To rola, w której trzeba jednocześnie przyciągać i pozwalać odejść. I to jest dla mnie w macierzyństwie (bez względu na płeć dziecka) totalnie trudne. 

Tego samego matka pragnie dla syna. Jednak z jakiegoś powodu to o relacji matka – córka mówi się, że bywa trudna i nierzadko toksyczna. Chociaż, czy ja wiem... Czy mamy wychowujące maminsynków nie przerażają nas wszystkich jeszcze bardziej?

Córka ucieka, by wrócić

Córki w pewnym momencie zaczynają się od matek odklejać. Najpierw dosłownie – kiedy uczą się chodzić i nagle nie chcą już trzymać ręki mamy. Potem emocjonalnie – kiedy przychodzi nastoletni bunt i wszystko, co mówi rodzic, jest absurdalne, staroświeckie i zupełnie nieprzystające do „prawdziwego” życia. Córka szuka siebie, testuje granice, chce udowodnić, że nie jest kopią matki. I bardzo często mówi to w mało subtelny sposób. 

Ale po latach następuje moment, kiedy nagle orientuje się, że słowa mamy miały więcej sensu niż chciała to przyznać. Że to, co wydawało się irytującym gadaniem, było cennymi wskazówkami. Że te wszystkie ostrzegawcze spojrzenia i niewygodne pytania miały chronić, a nie ograniczać. I wtedy, choć może nie zawsze na głos, pojawia się to ciche: „Miałaś rację, mamo”. 

Nie generalizujmy jednak. Bywa zupełnie inaczej... Czasem córka, mimo że kocha i szanuje matkę za dar życia, buduje swoją rodzinę dokładnie odwrotnie, niż jej rodzinny świat budowała mama. I to też jest okej. Mamy do tego prawo i nie wolno tego nikomu unieważniać.

Czy matka i córka zawsze się rozumieją?

Nie zawsze. I to jest naturalne. Relacja matki z córką bywa jak misterna tkanina – czasem pełna pięknych wzorów, czasem splątana w supełki nieporozumień. Ale to właśnie w tej nierówności tkwi jej piękno. Bo mimo różnic, mimo odmiennych doświadczeń matka i córka są splecione ze sobą w sposób wyjątkowy. Nie ma się co oszukiwać... Ta więź ma znaczenie. Wpływa na sposób, w jaki kształtuje się nasza, czyli córek, przyszłość.

Matka uczy życia, córka odpuszczania. Córka przypomina matce, jak to jest marzyć, pragnąć więcej, nie bać się świata. Uczy ją, że nie musi być doskonała, że może czasem popełnić błąd, że może się zatrzymać. Że zamiast być nieustannie ostoją rozsądku, może pozwolić sobie na chwilę szaleństwa. I to jest w tym wszystkim najpiękniejsze.

Matka i córka nie zawsze się zgadzają, czasem złoszczą się na siebie jak nikt inny, ale zawsze są częścią siebie nawzajem. Bo być córką to znaczy nieść w sobie echa matki, ale pozwalając sobie na bycie odrębną jednostką. A być matką to znaczy patrzeć, jak własna miłość rośnie i uczy się żyć na własnych zasadach. To taka moja idealna definicja rodzicielstwa, funkcjonująca w idealnym świecie, w mojej wyobraźni. Mam świadomość, że realizacja tych definicji nie zawsze się udaje... Tak to już po prostu jest. 

Relacja matka – córka to też źródło żartów

Widziałam takiego mema: na kozetce u psychoterapeuty leży pacjentka. Nagle terapeuta oświadcza: „Taki jestem dziś zmęczony. A może od razu zrzucimy winę na twoją matkę i wyjątkowo skończymy dziś wcześniej?”. Roześmiałam się w głos, ale też przyznałam w duchu: taka prawda!

Niebawem sama będę pracować pomocowo z klientami i pewnie nieraz podczas terapii powrócę z nimi do ich dzieciństwa. Po co? Ano, żeby dowiedzieć się, jakie przekonania i zapisy zafundowała im mama. Z miłością. Z troską. Z dobrymi intencjami. Chociaż pewnie nie zawsze... Bez względu na motywację (chociaż chcę wierzyć, że jednak w większości jest ona pozytywna) skutki tych zapisów oraz przekonań dźwigamy na barkach i wprowadzamy w swoje dorosłe życie.

Mamo, odpuszczam Ci...

A może by tak tej mamie trochę odpuścić? Powiedzieć: „Dziękuję ci, że byłaś najlepszą mamą, jaką potrafiłaś być. Nawet gdy coś ci nie wyszło... Spróbuję wyciągnąć wnioski i może to będzie cenna lekcja dla mojego macierzyństwa?”. Kolega powiedział mi kiedyś: „Nie zastanawiam się, czy moje dziecko będzie chodzić kiedyś na terapię, żeby leczyć swoje traumy z dzieciństwa, zafundowane mu przez moje błędy. Zastanawiam się raczej, kiedy najwcześniej mogę go na tę terapię zapisać, żeby stracił jak najmniej lat...”. 

Rozbawiło mnie to, ale po chwili doceniłam mądrość jego wypowiedzi. Tak już po prostu jest. Uczą nas w szkole miliona niepotrzebnych bzdur. Nikt jednak nie uczy, jak być rodzicem. Królikiem doświadczalnym staje się nasze dziecko. Ma nam przecież prawo coś nie wyjść po drodze. Może by więc zdjąć trochę ciężaru z matki, która z definicji nie ma prawa do błędów, pytań, wątpliwości.

Ma być ostoją, podporą, wsparciem, miłością i tą, która zapisuje czystą kartę, jaką jest jej dziecko – tylko cennymi, ważnymi, przydatnymi, mądrymi, potrzebnymi, nieomylnymi treściami. A może by tak zobaczyć w niej po prostu człowieka? I wreszcie – co się na szczęście powoli zaczyna dziać – dostrzec, że tata ma dokładnie takie same możliwości w prowadzeniu małego człowieka ku szczęśliwej dorosłości?

Czasem trzeba się odciąć

Na koniec pozwolę sobie na wniosek. Pewnie dla wielu bardzo kontrowersyjny. Ale dorosłam do tego, by szczerze przed samą sobą przyznać, że jest we mnie na to zgoda. A jestem dziewczyną, która absolutnie każdego dnia dzwoni do mamy, by choć chwilę porozmawiać i zapytać, co się u niej zmieniło od wczoraj. Mam taką potrzebę. I nie robię tego, bo tak trzeba, bo wypada, bo mama tego oczekuje. To moja naturalna potrzeba, wynikająca ze szczerej więzi i ogromnej miłości. Chociaż – jak wspomniałam na początku – może chwilami nawet ciut za mocnej.

Mimo to... popieram całkowite odejście od mamy, bez zachowywania kontaktu na siłę. Jeśli relacja z matką jest na tyle toksyczna, że córka musi się odciąć, niech to zrobi. Z wdzięcznością za życie, z miłością i szacunkiem, ale także, a nawet przede wszystkim z troską o własne szczęście. Bo życie jest tylko jedno. I czasem w skrajnych sytuacjach nie można inaczej... Chociaż żal... Tak cholernie żal...

tekst: Anna Matusiak
fot: unsplash