Czy stare lustro albo ubrania z drugiej ręki mogą przynosić pecha? A może to my nadajemy im taką moc?

Fotel z bagażem

Anna kupiła przez internet stary tron obity ciemnozielonym aksamitem. Była zachwycona. Wyglądał jak z przedwojennego filmu i idealnie pasował do salonu w nowym mieszkaniu. Już pierwszego wieczoru zauważyła jednak coś dziwnego. Pies nie chciał się do niego zbliżać, a kilkuletni syn uparcie twierdził, że ktoś tam siedzi. Kilka dni później zepsuł się ekspres do kawy, potem pękła szyba w samochodzie, a dom, który dotąd wydawał się spokojny, zaczął nagle wypełniać się napięciem i kłótniami o drobiazgi.

– W pewnym momencie sama zaczęłam omijać ten fotel wzrokiem – przyznaje Anna. – Czułam się absurdalnie, ale miałam wrażenie, że przyniosłam do domu coś więcej niż stary mebel. 

Podobnych historii jest zaskakująco dużo. Jedni widzą w nich zwykły zbieg okoliczności, inni wierzą, że przedmioty potrafią przechowywać emocje swoich właścicieli, a ich energia wcale nie chce odejść.

Stare lustro, stare historie

Jan opowiada o lustrze, które kupił na targu staroci: – Od pierwszej nocy miałem wrażenie, że ktoś na mnie patrzy. Potem zaczęły się kłótnie w domu. Moja partnerka mówiła, że przesadzam, ale kiedy lustro spadło ze ściany bez powodu, po prostu je wyrzuciliśmy.

W ezoteryce mówi się, że lustra są szczególnie wrażliwe, bo odbijają obraz, ale też emocje. To dlatego w wielu kulturach zasłania się lustra po śmierci domownika. Ale czy przedmioty mogą być przekaźnikami energii? Psychologia nakazuje ostrożność w takich interpretacjach, bowiem umysł ma tendencję do łączenia zdarzeń w narracje, jednak tradycje duchowe mówią, że rzeczy mogą zapamiętywać emocje.

Drewno, tkaniny, metal przechowują historię właścicieli. Antyki z targu staroci to piękno z nieznanym bagażem. Stare zegary, obrazy, komody, porcelana – każdy z tych przedmiotów miał być może wielu właścicieli, a każdy kolejny zostawił po sobie ślad. Antropolog Marcel Mauss opisywał, że w wielu kulturach przedmioty darowane lub kupione jako używane nigdy nie są neutralne, niosą ze sobą relację, zobowiązanie, a czasem ciężar emocjonalny.

Biżuteria po przodkach

Złoty pierścionek babci, naszyjnik matki, zegarek ojca to przedmioty, które często mają ogromną wartość sentymentalną. Magda z Gdańska opowiada: – Dostałam pierścionek cioci po jej śmierci. W ciągu kilku tygodni zaczęłam mieć problemy ze spaniem i dziwne sny. W końcu przestałam go nosić i wszystko się uspokoiło.

W tradycjach ludowych wielu regionów Europy wierzono, że biżuteria powinna odpocząć po śmierci właściciela, zanim trafi do kolejnej osoby. W niektórych domach wkładano ją więc do wody, soli lub ziemi, aby oczyścić pamięć. Z perspektywy psychologii może to być proces symbolicznego domknięcia żałoby. Z perspektywy ezoteryki – oczyszczenia energii.

W jednym z domów na Mazowszu od lat przechodził z rąk do rąk drewniany krucyfiks. Według rodziny każda osoba, która go zatrzymała, doświadczała serii trudnych wydarzeń, jak choroba, wypadek, strata finansowa. Dopiero gdy przedmiot przekazali do kościoła i został poświęcony, łańcuch pecha miał się przerwać. Czy to przypadek, czy siła sugestii? A może zbiorowa pamięć rodziny, która przez lata nadawała przedmiotowi znaczenie?

Przedmiot po zmarłym może być kotwicą pamięci, pomaga w żałobie, ale może też ją przedłużać. Podobnie antyk z nieznaną historią może wywoływać niepokój, bo umysł próbuje dopowiedzieć brakujące fragmenty – u kogo w domu stał, kto na niego patrzył.

Ubrania z drugiej ręki

Jeśli antyki i biżuteria niosą w sobie echo przeszłości, to ubrania są czymś jeszcze bardziej intymnym. Dotykają skóry, przejmują ciepło ciała, zapach, ruch, a nawet emocje codziennych chwil. Mówi się o nich jak o drugiej skórze człowieka.

Ciuchland to w pewnym sensie najbardziej nasycone emocjonalnie miejsce zakupów. Na jednym wieszaku spotykają się ubrania noszone w czasie radosnych chwil, rzeczy po rozstaniach i po zmianach życiowych. To dlatego niektórzy mówią, że wejście do lumpeksu to jak wejście w wielowarstwową historię ludzi, których się nie zna.

Karolina z Warszawy wspomina swój pierwszy płaszcz z second handu: – Był idealny wizualnie, ale coś było nie tak. Kiedy go wkładałam, czułam napięcie w klatce piersiowej. Jakby nie był mój. Nie potrafię tego inaczej opisać.

Z kolei Marta, która od lat kupuje w lumpeksach, ma zupełnie inne doświadczenie: – Czasem mam wrażenie, że ubranie jest spokojne. Jakby ktoś je zostawił w dobrym momencie życia. W takich rzeczach chodzi mi się lekko.

Te dwa doświadczenia pokazują, że w odbiorze ubrań z drugiej ręki nie ma jednej prawdy. Jest ciało, emocja i bardzo subtelne wrażenie, które trudno ubrać w racjonalne wyjaśnienia. Z perspektywy ezoterycznej mówi się, że tkaniny mogą trzymać zapis człowieka, szczególnie jeśli były noszone blisko ciała przez długi czas. Bawełna, wełna czy len mają być jak delikatne nośniki pamięci, które nie znikają natychmiast po zdjęciu ubrania.

Dlatego w wielu tradycjach zaleca się ich oczyszczanie przed ponownym użyciem – symboliczny reset. Pranie, światło słońca, sól czy zioła mają nie tylko usuwać zabrudzenia, ale też zamykać poprzedni rozdział. W tradycji ludowej istniało przekonanie, że nie należy nosić ubrań po zmarłych bez takiego przejścia rytualnego, ponieważ mogą trzymać chorobę lub los właściciela.

Dom, który oddycha

Jeśli gromadzi się w nim zbyt wiele przedmiotów zużytych, zepsutych lub emocjonalnie obciążonych, energia przestaje swobodnie przepływać. Co warto wyrzucić, by zrobić miejsce na nową? Od feng shui po europejskie wierzenia ludowe szczególną uwagę zwraca się na przedmioty zużyte, zniszczone i nienaprawialne. Podarte ubrania, rozciągnięte tkaniny czy rzeczy, które swoje już przeżyły, interpretowane są jako znak stagnacji. W ujęciu symbolicznym mają one reprezentować brak odnowy, przywiązanie do przeszłości i blokowanie nowego przepływu.

Jednym z najczęściej pojawiających się zaleceń oczyszczania domu jest pozbycie się starej bielizny, uznawanej za przedmiot najbardziej osobisty, związany z ciałem, intymnością i sferą prywatną. Może zatrzymywać ślady dawnych relacji, emocji czy etapów życia.

Obuwie też ma szczególne znaczenie. Buty i skarpetki jako elementy kontaktu z drogą symbolizują życiowy kierunek, ruch i postęp. Z tego powodu stare, dziurawe lub zniszczone obuwie interpretowane jest jako znak stagnacji, zmęczenia albo chodzenia w kółko. Pojawia się wręcz sugestia, że takie przedmioty mogą symbolicznie zatrzymywać człowieka w miejscu, przynajmniej na poziomie psychologicznym i symbolicznym.

Kolejną kategorią są rzeczy uszkodzone: filiżanki z pęknięciem, niedziałające sprzęty, zepsute dekoracje. W wielu systemach (od feng shui po współczesne interpretacje vastu shastry – starożytna nauka o zharmonizowaniu przestrzeni życiowej z kosmosem) przyjmuje się zasadę, że to, co nie działa, nie powinno pozostawać w przestrzeni życia. Symbolicznie takie przedmioty reprezentują zatrzymaną energię, brak domknięcia i chaos.

Szczególne miejsce zajmują rzeczy, które pochodzą z okresów emocjonalnie trudnych: żałoby, rozstania, choroby czy kryzysu. Mogą one kotwiczyć emocje. Dlatego niektórzy decydują się je oddać lub usunąć, nie z powodu, że same w sobie są złe, ale że zbyt silnie przypominają o przeszłości, którą trudno emocjonalnie domknąć.

Czy rzeczy przenoszą emocje?

Fizyka nie potwierdza, by je przechowywały. Ale psychologia środowiskowa zauważa, że otoczenie wpływa na nasz stan emocjonalny. Przedmioty, które kojarzą się ze stratą, mogą wywoływać smutek. A te związane z konfliktem – napięcie. To, co nazywamy energią, może być więc subtelną grą skojarzeń, pamięci i emocji. Jednocześnie trudno ignorować fakt, że w różnych kulturach na całym świecie istnieją podobne wierzenia: od amuletów ochronnych po rytuały oczyszczania przestrzeni.

W Chinach praktyka feng shui zakłada, że przedmioty i układ domu wpływają na przepływ życiowej energii qi, dlatego przestrzeń oczyszczano dźwiękiem dzwonków, kadzidłami i światłem. W Japonii do dziś popularne są amulety omamori, noszone dla ochrony przed chorobą i nieszczęściem, a przed ważnymi zmianami życiowymi wykonuje się rytuały symbolicznego oczyszczenia domu i przedmiotów.

W kulturach słowiańskich wierzono natomiast, że zioła, np. bylica, jałowiec i dziurawiec, odpędzają złą energię oraz chronią domowników przed urokiem. Nad drzwiami zawieszano suszone rośliny lub czerwone wstążki, mające zabezpieczać dom przed nieszczęściem.

Z kolei na Bliskim Wschodzie i w krajach śródziemnomorskich ogromną rolę odgrywały ochronne talizmany, jak oko proroka, mające chronić przed zazdrością i tzw. złym spojrzeniem. Również w tradycjach rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej praktykowano oczyszczanie przestrzeni dymem z szałwii czy cedru.

Pomiędzy wiarą a przypadkiem

Czy przedmioty mogą przynosić pecha? A może to my, nosząc w sobie lęk i znaczenia, nadajemy im taką moc? Jak pisał szwajcarski psychiatra Carl Gustav Jung: To, czemu się nie przeciwstawiamy w naszej psychice, powraca w zmienionej formie. Być może pechowe przedmioty są właśnie taką formą, są odbiciem naszych nieprzepracowanych emocji.

Niezależnie od tego, czy wierzymy w energię przedmiotów, czy w psychologię skojarzeń, jedno pozostaje wspólne – nasze samopoczucie w kontakcie z nimi jest realne. Jeśli coś w domu budzi niepokój, jeśli przedmiot nie pasuje, a jego obecność wywołuje dyskomfort, warto się temu przyjrzeć. Nie po to, by od razu mówić o pechu, ale żeby zrozumieć własne emocje.

tekst: Ewa Stępień
fot: shutterstock