Czy AI zastąpi wróżkę? Tak, to już się dzieje! Ale jak sprawdzić, czy się nie myli?

Chatbot wróży z fusów

W internecie można znaleźć mnóstwo stron z przepowiedniami przyszłości. Tylko część z nich prowadzą ludzie, coraz więcej chatboty, czyli sztuczna inteligencja (AI), z którą można nawiązać rozmowę. Efekty bywają wprost zdumiewające, czasem wręcz szokujące. W greckiej telewizji śniadaniowej wystąpił niedawno mężczyzna, który opowiedział ponurą historię.

Jego żona, wielka miłośniczka ezoteryki i nowinek technologicznych, postanowiła wykorzystać chatboty do tasseomancji, znanej już w XVII wieku i popularnej do dziś metody wróżenia z fusów po kawie. Pewnego dnia przygotowała mężowi kawę, mówiąc, że chciałaby sfotografować fusy z jego filiżanki, by później zapytać sztuczną inteligencję, co z nich wynika. Zgodził się. Wrzuciła zdjęcia do internetu, a czat odpowiedział, że mąż fantazjuje o seksie z młodą kobietą i jest skłonny nawiązać z nią romans.

Mężczyzna szczerze się roześmiał. Byli małżeństwem od 12 lat, mieli dwoje dzieci. Pożegnał się z żoną i pojechał do pracy. Ale zaintrygowana kobieta zrobiła zdjęcie fusów ze swojej filiżanki i ponownie poprosiła chatbota o opinię. Udzielił jej bardziej szczegółowej odpowiedzi – mąż nie tylko marzy o romansie, ale już go nawet nawiązał. Kochanka ma imię rozpoczynające się na literę „E” i zamierza rozbić jej rodzinę.

Gdy nieszczęśnik wrócił z pracy, małżonka kazała mu się wyprowadzić z domu. Oznajmiła dzieciom, że rodzice się rozwodzą. Mężczyzna uznał, że to żart lub chwilowe zaćmienie umysłu jego żony. Ale kilka dni później odebrał telefon od prawnika o wszczęciu postępowania rozwodowego. Odpowiedział, że to bzdura i nawet nie zamierza podejmować tematu. Trzy dni później otrzymał oficjalny pozew rozwodowy.

Zdesperowany wynajął adwokata, a ten stara się przekonać sąd, że sugestie sztucznej inteligencji nie mają mocy prawnej, gdyż winę trzeba udowodnić, a nie wywróżyć z fusów. Wyrok jeszcze nie zapadł. Jednak wszystko wskazuje na to, że małżeństwa nie da się już uratować.

A co na to doświadczeni tasseomanci? Dziennikarze internetowego serwisu „Greek City Times” zwrócili się do nich z prośbą o fachowy komentarz. I dowiedzieli się, że do postawienia wiarygodnej przepowiedni nie wystarczy analiza samych fusów. Trzeba także przyjrzeć się filiżance i talerzykowi. A przede wszystkim nawiązać osobisty kontakt z klientem, by poczuć jego emocje i energię przepływającą między nim a wróżbitą.

Koniec ciasteczkowych wróżbitów

Podejmowanie tak drastycznych decyzji po „rozmowie” z programem komputerowym zdarza się na szczęście rzadko. Jednak naukowcy badający nasze zachowania w internecie zauważają, że coraz więcej osób, zamiast do wróżek, zwraca się chatbotów, zadając im bardzo intymne pytania – o szczęście w miłości, szanse na poprawę sytuacji finansowej, zdrowie...

Czy to oznacza, że już nie tylko informatykom, pracownikom banków czy kasjerkom, lecz również wróżkom i astrologom grozi utrata pracy? Nie można tego wykluczyć. Na własnej skórze przekonują się o tym autorzy przepowiedni do słynnych chińskich ciasteczek z wróżbami. Zwłaszcza tych produkowanych przez duże przedsiębiorstwa.

Ich właściciele już nie ukrywają, że zastępują ludzi sztuczną inteligencją. Shawn Porat, założyciel amerykańskiej firmy OpenFortune, powiedział w wywiadzie dla dziennika „The Wall Street Journal”: „Wróżby generowane przez roboty są w zasadzie nie do odróżnienia od tych tworzonych przez człowieka”. Z całą pewnością nie odróżni ich przeciętny zjadacz ciasteczek.

Tego samego zdania jest Derrick Wong, dyrektor wytwórni Wonton Food Inc., która zaopatruje w ciasteczka ponad 40 tysięcy restauracji w USA i na Dalekim Wschodzie. W komputerowych archiwach firmy znajduje się 15 tysięcy tekstów przepowiedni pisanych latami przez zawodowych wróżbitów. AI odczytuje je, przekształca i na tej podstawie opracowuje setki tysięcy nowych. Co więcej, pilnuje, by w dostawach do danej restauracji nie powtórzyły się te same wróżby. Tego nie dokonałby żaden człowiek.

Lepsza wiadomość jest taka, że firmy – przynajmniej na razie – nie zamierzają zwalniać wszystkich autorów przepowiedni. „Ludzie mają większą wyobraźnię i dzięki temu potrafią tworzyć nowe, oryginalne wróżby” – mówi Derrick Wong. Oczywiście wszystko, co wymyślą, trafi do pamięci komputera i chatboty będą z tego korzystały. A ponieważ sztuczna inteligencja potrafi się uczyć, zawód ciasteczkowego wróżbity w niedalekiej przyszłości zniknie.

Wszystko wie, nie czuje

Niestety, podobne zagrożenie wisi nad tarocistami, twórcami horoskopów, wróżkami. Chatboty pracują 24 godziny na dobę, nie znają niedziel i świąt. Korzystanie z ich usług jest proste i wygodne. Nie trzeba wychodzić z domu, wystarczy włączyć komputer. Większość z nich została tak zaprogramowana, by nikogo nie urazić, a przepowiednie tak dobierać, by możliwie najbardziej odpowiadały pytającemu.

AI wie o swoich „klientach” coraz więcej, gdyż przegląda wszystko, co o sobie napisali w portalach społecznościowych i na forach internetowych, sprawdza, jakie filmy oglądają w serwisach streamingowych, czym się interesują, przeglądając internet. Jeśli uzna, że brakuje jej wiedzy, dopytuje o nią podobnie jak człowiek zainteresowany losem rozmówcy.

Niektóre chatboty są płatne, ale nie brak darmowych, co stanowi dodatkową zachętę do wybrania ich zamiast profesjonalnych wróżbitów. Zwłaszcza że potrafią tak prowadzić rozmowę, jakby rozumiały sytuację osoby pytającej. Ale to złudzenie! Po drugiej stronie ekranu nie ma człowieka. Jest maszyna i zimna matematyka, nieznająca żadnych uczuć czy emocji.

I w tym swoją szansę upatrują profesjonalni przepowiadacze przyszłości. Nie załamują rąk, lecz bronią się, przedstawiając argumenty na swoją korzyść. A mają ich niemało.

AI. Nie do niej mówią gwiazdy

Astrolog sporządzający horoskopy spogląda w niebo. AI pozornie robi to samo. Tyle że w rzeczywistości nie patrzy nigdzie. Przeczesuje jedynie miliony horoskopów napisanych wcześniej przez ludzi i wprowadzonych do internetu. Nie czyta gwiazd, lecz to, co o nich już napisano. Może dokładniej niż człowiek obliczyć położenie ciał niebieskich w momencie czyichś narodzin, ale nie oznacza to, że zna jego przyszłość.

Nie ma kontaktu z duszą Wszechświata. Dokonuje jedynie obliczeń, by wybrać to, co statystycznie najbardziej pasuje do jej „klienta”. Jeśli została odpowiednio zaprogramowana, stworzy wrażenie, że idealnie trafia w jego oczekiwania. Ale będzie to tylko algorytm przekształcony w zrozumiały dla nas język. Czyli oparta na obliczeniach matematycznych instrukcja, która określa, jakie czynności i w jakiej kolejności ma wykonać chatbot.

Znanym z codziennego życia odpowiednikiem algorytmów są przepisy kulinarne, na przykład na bigos. Dowiadujemy się, jakie składniki, w jakiej kolejności i czasie dodawać, jak długo je gotować. Bigos przyrządzony zgodnie z recepturą powinien więc zawsze smakować tak samo. Ale nie smakuje. Bo każdy kucharz dodaje coś od siebie, przyprawia według własnego gustu.

AI tak kombinować nie potrafi. Efekt jej działania jest dokładnie taki, jak każe algorytm. Podobnie jak z horoskopami. Dlatego doświadczonym astrologom, traktującym swoich klientów poważnie, utrata pracy nie grozi. Natomiast ci, którzy nie opracowują horoskopów, lecz jedynie je wymyślają, zapewne podzielą los autorów wróżb do chińskich ciasteczek.

Cyfrowy tarot

AI opanowała także wróżenie z kart tarota. Na monitorze możemy zobaczyć, że tasuje karty, rozkłada je, losuje i odczytuje ich znaczenie. Ale czy naprawdę to robi? W jej działaniu nie ma odrobiny magii. Działa ściśle, według algorytmu, którego nie tworzą wróżki, lecz wielkie korporacje technologiczne.

Nikt, poza garstką informatyków, nie wie, co do tej instrukcji wpisano. Ale bez wątpienia opracowano ją tak, aby przepowiednie spełniały oczekiwania możliwie najliczniejszych klientów. Od tego przecież zależy zysk korporacji z abonamentu i reklam.

Chatbot nie losuje kart, lecz wybiera je z bazy danych. Nie medytuje nad nimi, nie interpretuje zgodnie z intuicją, nie zastanawia się nad znaczeniem symboli. Do wybranego obrazka dopasowuje po prostu gotowy opis ze swojego archiwum. Jeśli klient powie lub napisze coś więcej o sobie, AI wzbogaci wróżbę o dodatkowe szczegóły. Nie dlatego, że go zrozumiała, lecz wyszukała dodatkowe informacje i obliczyła prawdopodobieństwo ich przydatności.

Prawdziwa tarocistka, podobnie jak gospodyni gotująca bigos, nie jest maszyną działającą według niezmiennej instrukcji. Potrafi odczytać nie tylko podręcznikowe znaczenie kart, ale zinterpretować je inaczej dla każdego, kto prosi o postawienie wróżby. Ten sam symbol może bowiem znaczyć coś zupełnie innego dla kogoś, kto z optymizmem patrzy w przyszłość, i kogoś, kto się jej bardzo boi.

Doświadczona wróżka dostrzeże tę różnicę, bo dzięki empatii wczuje się w emocje siedzącego przed nią człowieka. A dzięki intuicji czy kosmicznej energii odczyta z kart przepowiednię, dotyczącą tej jednej, konkretnej osoby. Nie zastąpi jej w tym sztuczna inteligencja, która jest całkowicie pozbawiona empatii. Dlatego nie może zrozumieć człowieka. Potrafi odczytać karty, ale nie to, co kryje się między nimi. Żaden algorytm nie uwzględnia bowiem mistyki i magii. 

Podchwytliwe pytanie o datę śmierci

Nie wszyscy radzimy się wróżek, ale wszyscy chcielibyśmy znać przyszłość. Nawet naukowcy, którzy coraz częściej pytają o nią sztuczną inteligencję. Nie chodzi im o szczęście w miłości czy szanse na spełnienie marzeń. Ale o zdrowie już tak!

Naukowcy z politechniki w Kopenhadze wprowadzili do systemu komputerowego anonimowe dane kilkudziesięciu tysięcy osób z Krajowego Rejestru Pacjentów. Uwzględnili w nich wiek, zawód, wykształcenie, styl życia, częstotliwość wizyt u lekarzy. I – co najważniejsze – wyniki diagnoz medycznych.

Nie podali jednak, że co czwarta z tych osób zmarła w latach 2016-2020. To był test, gdyż AI zapytano o przewidywaną długość życia badanej grupy. Kierujący programem prof. Sune Lehmann Jørgensen przedstawił jego wyniki w specjalistycznym czasopiśmie „Nature Computational Science”.

Okazało się, że algorytm poradził sobie z podchwytliwym zadaniem zaskakująco dobrze. Przepowiedział zgon 78 proc. osób spośród tych, które w momencie badania już nie żyły. Zdaniem prof. Jørgensena otwiera to nowe możliwości w ocenie ryzyka i wcześniejszym niż dotąd podejmowaniu skutecznego leczenia.

Do dalszych prac nad wykorzystaniem sztucznej inteligencji w medycynie włączyli się naukowcy z Europejskiego Laboratorium Biologii Molekularnej i niemieckiego Centrum Badań nad Rakiem. Tym razem analizie poddano ponad 2 miliony osób z Danii i Wielkiej Brytanii. Na podstawie przekazanych mu danych algorytm miał oszacować ryzyko zachorowania na rozmaite schorzenia oraz tempo, w jakim choroba może się rozwijać.

Tym razem AI pokazała, co naprawdę potrafi. Przewidziała ryzyko wystąpienia ponad tysiąca chorób, i to z dużym wyprzedzeniem; w niektórych przypadkach nawet 10 lat przed pojawieniem się pierwszych symptomów. Najbardziej precyzyjna była w szacowaniu zagrożenia nowotworami, zawałami serca, udarami i sepsą. Gorzej poszło jej z chorobami psychicznymi i infekcjami.

Czy to oznacza, że w przyszłości każdy będzie mógł zawczasu dowiedzieć się, kiedy zachoruje i umrze? Naukowcy uspokajają, że nie, gdyż algorytmy określają jedynie prawdopodobieństwo wystąpienia określonych zdarzeń. Będą to robiły z coraz większą precyzją, lecz nie przepowiedzą wszystkiego.

Bo nie da się przewidzieć, że jakiś szalony kierowca potrąci nas na ulicy albo że ktoś kichnie i zarazi nas groźnym wirusem. O takie nieprzewidywalne zdarzenia wciąż trzeba będzie pytać wróżki. Podobnie jak o szanse na zdobycie fortuny.

Jeśli chodzi o pieniądze, nie taka nieomylna

Nimi też zajmują się naukowcy pracujący nad AI. Kilka lat temu wybuchła sensacja, gdy algorytm UNU, stworzony przez amerykańską firmę Unanimous AI, trafnie wytypował pierwsze cztery miejsca w wyścigu konnym Kentucky Derby.

Cyfrowa prognoza tak bardzo różniła się od przewidywań doświadczonych graczy i bukmacherów, że nikt nie potraktował jej poważnie. Wyłamał się tylko dziennikarz portalu TechRepublic, który postawił jednego dolara. I wygrał 540! „Gdybym zainwestował dwa tysiące, byłbym milionerem” – żalił się po wyścigu.

W następnej gonitwie AI już się jednak pomyliła. Twórcy algorytmu wyjaśnili dlaczego. Można jej bowiem dostarczyć wszelkie możliwe dane o każdym koniu, lecz wystarczy drobny błąd zwierzęcia lub dżokeja, by wynik był zupełnie inny. Dotyczy to wszystkich zawodów sportowych, w których faworyci wygrywają często. Ale nie zawsze.

Tak samo dzieje się na giełdach. Inwestorzy marzą o skutecznej metodzie przewidywania kursów akcji. Wielu ma nadzieję, że pomoże im w tym AI. Bo jej najbardziej zaawansowane modele w ułamku sekundy analizują miliony wiadomości gospodarczych z całego świata, przeglądają wpisy ekonomistów, śledzą zmieniające się gusty konsumentów. Prognozy powinny więc być coraz bardziej trafne.

I pewnie by były, gdyby ludzie i przyroda zachowywali się zgodnie z algorytmami. Tak się jednak nigdy nie stanie. Nagła klęska żywiołowa czy nieprzemyślana wypowiedź polityka mogą wywrócić sytuację na giełdzie do góry nogami. Zamiast zysków pojawią się straty. 

AI nie powie nam więc, czy będziemy bogaci, szczęśliwi i zdrowi. Może jedynie określić, jakie mamy na to szanse. A jak sprawdzić, czy się nie pomyliła? Najlepiej zajrzeć do horoskopu lub kart tarota.

🙋‍♀️ Często zadawane pytania (FAQ)

Czy sztuczna inteligencja naprawdę potrafi wróżyć?

AI nie wróży w tradycyjnym, magicznym sensie, choć w internecie pojawia się coraz więcej chatbotów oferujących przepowiednie przyszłości. Działanie sztucznej inteligencji opiera się na analizowaniu i przeczesywaniu milionów stron internetowych, encyklopedii oraz słowników. Chatboty generują odpowiedzi na podstawie zimnej matematyki, statystyki i algorytmów, dopasowując opisy, które najbardziej pasują do klienta.

Czy wróżki, astrologowie i tarociści stracą pracę przez AI?

Zawód tradycyjnych, profesjonalnych wróżbitów i astrologów nie jest zagrożony, ponieważ opiera się na empatii, intuicji oraz osobistym kontakcie, których maszynom brakuje. AI nie potrafi interpretować symboli elastycznie w zależności od unikalnych emocji człowieka. Zagrożeni utratą pracy są jednak autorzy masowych, powtarzalnych horoskopów oraz osoby piszące wróżby do chińskich ciasteczek – w wielkich firmach produkcyjnych sztuczna inteligencja już teraz z powodzeniem zastępuje w tym ludzi.

Jak AI „wróży” z kart tarota lub układa horoskopy?

W przypadku tarota AI nie tasuje ani nie losuje kart na podstawie intuicji – wybiera je z bazy danych według algorytmu stworzonego przez korporacje technologiczne, a następnie przypisuje do nich gotowy opis z archiwum. Tworząc horoskopy, sztuczna inteligencja nie spogląda w niebo, lecz przeczesuje miliony astrologicznych tekstów napisanych wcześniej przez ludzi i precyzyjnie oblicza matematyczne położenie ciał niebieskich.

Czy można bezpiecznie wierzyć przepowiedniom generowanym przez chatboty?

Artykuł pokazuje, że bezkrytyczne ufanie AI może prowadzić do drastycznych i niesłusznych decyzji życiowych. Przykładem jest historia małżeństwa z Grecji, w którym żona poprosiła bota o interpretację zdjęć fusów z kawy (tasseomancję). Maszyna fałszywie zasugerowała zdradę męża i podała szczegóły o rzekomej kochance, co doprowadziło do złożenia pozwu rozwodowego, mimo że oskarżenia były bezpodstawne.

Czy sztuczna inteligencja potrafi przewidzieć moment naszej śmierci lub chorobę?

Naukowcy testują AI pod kątem analizy zdrowia i osiągają zaskakująco wysokie wyniki:

• W badaniu naukowców z Kopenhagi algorytm prawidłowo wskazał zgon u 78 proc. osób, które zmarły w latach 2016–2020, bazując na ich danych z rejestru pacjentów.

• W kolejnych projektach analizujących dane ponad 2 milionów ludzi, AI zdołała oszacować ryzyko wystąpienia ponad tysiąca schorzeń z nawet 10-letnim wyprzedzeniem (najdokładniej przy nowotworach i zawałach).

Mimo to badacze uspokajają – algorytmy określają jedynie matematyczne prawdopodobieństwo zachorowania, ale nie przewidzą nagłych, losowych wypadków (np. potrącenia przez samochód).

Dlaczego AI nie jest nieomylna w przewidywaniu kursów giełdowych czy wyników sportowych?

Sztuczna inteligencja potrafi w ułamku sekundy przetworzyć miliony danych ekonomicznych, wiadomości i statystyk. Choć potrafi celnie wytypować np. zwycięzcę wyścigu konnego (jak algorytm UNU), to w kolejnych próbach może się pomylić. Wynika to z faktu, że ani przyroda, ani ludzkie zachowania nie działają sztywno według komend. Drobny błąd dżokeja, nagła klęska żywiołowa czy nieprzemyślana wypowiedź polityka mogą natychmiast zmienić sytuację w sposób, którego żaden algorytm nie jest w stanie przewidzieć.

tekst: Kazimierz Pytko
fot. Tada Images/shutterstock