Niebezpieczne pamiątki z wakacji. Czy kamień albo stara ceramika mogą ściągnąć klątwę?

Kamienie skruchy z Uluru

- Byłem kompletnym idiotą, że go zabrałem

– powiedział pracownikom australijskiego Parku Narodowego Uluru młody mężczyzna. W dłoni trzymał ładny wypolerowany kamień wielkości pudełka od zapałek. Podczas pierwszej wizyty, niespełna rok wcześniej, wsunął go niepostrzeżenie do kieszeni: -Tak bardzo mi się spodobał, że poczułem, że muszę go mieć. Na swoje nieszczęście – tłumaczył Steven Hill, który wybrał się na wakacje do parku Uluru. Oto, co go spotkało po tej pozornie nieistotnej kradzieży.

Już w drodze powrotnej na jego jeepa wpadło stado kangurów i poważnie go uszkodziło. Ledwo pokrył koszty naprawy, gdy uległ kolejnemu wypadkowi. Wyszedł z niego bez szwanku, jednak samochód wymagał tak dużego remontu, że Steven musiał się zapożyczyć.

Kilka tygodni później wypadł mu z ręki telefon komórkowy. Aparat ocalał, ale zniknęły z niego wszystkie zdjęcia, jakie zrobił w Uluru. Potem zgubił dokumenty, zranił w nogę i zaczął się zastanawiać, czy te zdarzenia są jedynie dziełem przypadku. I doszedł do wniosku, że nieszczęścia zaczęły na niego spadać od wakacyjnej wyprawy do Uluru. Za ich sprawcę uznał skradziony kamień.

Wsiadł do samochodu, przejechał niemal 3 tysiące kilometrów dzielących Melbourne od Uluru i zwrócił przyczynę swoich kłopotów. – Poczułem, jak spada ze mnie ogromny ciężar– powiedział, żegnając się z pracownikami parku.  Opowieść Stevena Hilla może się wydawać naciągana, ale jego rozmówcy nie byli zaskoczeni. Z podobnymi historiami spotykają się niemal codziennie.

Nie wszyscy zwracają kamienie osobiście, częściej wysyłają je pocztą. W ciągu roku na adres parku przychodzi od 300 do 350 przesyłek z dołączonymi listami. Na jego oficjalnej stronie internetowej można przeczytać, że przesyłki zawierają kamienie, piasek, suche gałązki, nawet fotografie. Największy oddany przez rabusiów głaz ważył 32 kilogramy.

Nadawcy piszą, że wbrew ostrzeżeniom zabrali kamienie jako wakacyjne pamiątki, a teraz zwracają je w poczuciu winy lub ze strachu przed ich oddziaływaniem. Czasem, jak Steven Hill, robią to po kilku miesiącach, czasem po wielu latach. Zdarza się, że przesyłek nie nadają już sprawcy, lecz ich dzieci lub wnuki, w których życiu zaczęło się dziać coś niedobrego.

Strażnicy parku nadali nawet zawartości przesyłek specjalną nazwę. Określają ją jako „sorry stones”, czyli kamienie skruchy.

Duchy nie są mściwe, ale...

Co sprawia, że ludzie zadają sobie tyle trudu, by pozbyć się zebranych na bezkresnym pustkowiu skalnych okruchów? I nie wyrzucają ich do śmietnika, lecz nie bacząc na koszty, odwożą lub odsyłają do miejsca, z którego je zabrali?

Uluru to olbrzymia samotna skała w samym środku kontynentu. Przyciąga uwagę nie tylko dlatego, że góruje nad otaczającą ją równiną. W zależności od padającego światła zmienia kolor, bywa szara, rdzawa, pomarańczowa, a o zachodzie słońca zdaje się płonąć jaskrawą czerwienią.

Aborygeni uważają ją za świętą górę. Według ich mitologii, duchowe istoty, które stworzyły świat i pierwszych ludzi, pozostały na Ziemi i zjednoczyły się z naturą, stając się częścią Uluru. Nie powinno się więc zabierać ze skały niczego, gdyż jest to równoznaczne z okaleczaniem stwórców życia.

Uluru należy do Aborygenów

W 1985 r. władze Australii przekazały Uluru wraz z przynaglającym do niej terytorium prawowitym właścicielom – aborygeńskiemu plemieniu Ananda. Jego przywódcy zgodzili się, by utworzyć tam dostępny dla każdego park narodowy. Jednak pod warunkiem, że nikt nie będzie się wspinał na skałę, fotografował ozdobionych malowidłami jaskiń, gdzie Ananda odprawiają swoje rytuały, i zabierał czegokolwiek ze świętej góry.

Konsekwencje złamania tych zasad mogą być bardzo poważne. – Nie dlatego, że złodzieja dopadnie klątwa, ale z powodu bólu, jaki zadał duchom natury – tłumaczyła dziennikarzom przedstawicielka Aborygenów Barbara Tjikatu. – Duchy nie są mściwe, pragną jednak odzyskać utraconą cząstkę siebie.

Gdy byłem w Uluru, mogłem przeczytać niektóre z listów dołączonych do „kamieni skruchy”, bo zarządcy parku umieścili je w specjalnej gablocie:

„Ludzie mogą się śmiać, że jestem przesądny, ale od chwili, gdy zabrałem te kamienie, moją rodzinę nękają choroby, na które wcześniej nikt z nas nie cierpiał. Wierzę, że kamienie mają z tym coś wspólnego. Dlatego je odsyłam i proszę o wybaczenie” – napisał turysta z Niemiec.

„Chcę, by te okruchy wróciły na swoje miejsce, a mnie przestał prześladować pech” – wyjaśniał Chińczyk z Hongkongu. „Oczarowana pięknem Uluru zabrałam jej cząstkę, bo pragnęłam zatrzymać na zawsze magię tego miejsca. Teraz wiem, że postąpiłam źle i przepraszam za swoją głupotę” – kajała się turystka z Francji.

Wyrzuty sumienia

Zauważyłem, że nie wszyscy autorzy listów uskarżali się na swój los i odwoływali do zjawisk nadprzyrodzonych. Niektórzy przedstawiali się jako zdeklarowani racjonaliści, niewierzący w żadne klątwy. Co zatem skłaniało ich do odesłania pamiątek spod Uluru? Poszukiwaniem odpowiedzi zajęli się naukowcy.

Doktor Jasmine Foxlee z uniwersytetu w Sydney rozpoczęła badania w 2004 roku . „W parkowym magazynie znajdowało się wówczas ponad tysiąc paczek z kamieniami skruchy i dołączonymi do nich listami. Pierwsze nadeszły w latach 70. XX wieku, potem ich liczba zaczęła szybko rosnąć” – opublikowała w czasopiśmie „Australian Geographic”.

Z jej ustaleń wynika, że tylko jedna piąta nadawców przesyłek wierzyła, że „storry stones” stały się przyczyną ich kłopotów. Co drugi odczuwał wyrzuty sumienia z powodu przywłaszczenia czegoś, co dla Aborygenów jest świętością. Porównywali swój występek do wyniesienia ikony z kościoła. „Nie trzeba być religijnym, by wiedzieć, że to zło” – tłumaczyli. Inni bili się w piersi za niszczenie środowiska naturalnego.

Najlepszy jest strumień

Zwrot skradzionych przedmiotów to jednak dopiero pierwszy krok na drodze do naprawienia szkód. Odesłanych kamieni nie można odnieść do stóp świętej góry. Zgodnie z wierzeniami Aborygenów, powinny trafić dokładnie tam, skąd zniknęły. Porzucenie ich byle gdzie mogłoby zostać uznane przez duchy za brak szacunku i zamiast uspokoić, dodatkowo je rozdrażnić.

Problem w tym, że nadawcy przesyłek nie wskazują miejsca, z którego zabrali wakacyjną pamiątkę. Dla turystów cała okolica to po prostu Uluru, Aborygeni zaś traktują olbrzymią skałę z jej grotami i zakamarkami jak świątynię z wieloma kaplicami, których przeznaczenie znają tylko oni. Jedne są ważne dla kobiet, inne dla mężczyzn, w jednych przebywają dobre duchy, w innych złe. Łatwo więc o pomyłkę.

Jakieś rozwiązanie trzeba jednak było znaleźć, gdyż rosnące sterty przesyłek przestawały się mieścić w magazynach. Wspólnie z Aborygenami ustalono więc, że kamienie będą składane w pobliskim strumieniu. W miarę upływu czasu płynąca woda i deszcze sprawią, że wtopią się w naturę i ponownie staną jej częścią.

Klątwa bogini wulkanów

Podobnych skrupułów nie ma Dave Kell, naczelnik poczty na największej wyspie archipelagu Hawajów – Big Island, znanej też jako Hawai`i. W relacji dla dziennika „Los Angeles Times” przyznał, że raz na trzy miesiące pakuje przesyłki nadchodzące z całego świata do worka i wynosi na śmietnisko. „Ludzie potrzebują kogoś, na kogo mogą zwalić winę za swoje problemy” – wyjaśnił.

Ma powody, by tak mówić, bo do jego urzędu przychodzą setki paczek, z których wysypuje się czarny piasek i bryły wulkanicznej lawy. Na pierwszy rzut oka to faktycznie śmieci. Ale według rdzennych mieszkańców wyspy to własność groźnej i mściwej bogini wulkanów Pele. By ją udobruchać, składają jej w ofierze pieczoną wieprzowinę, kwiaty, owoce, gin i kosmyki swoich włosów.

Wnoszą te dary na szczyt aktywnego wulkanu Kīlauea, odprawiają religijne rytuały i – chociaż prawo tego zakazuje – pozostawiają na krawędzi krateru. Strażnicy Parku Narodowego Wulkanów przymykają oko. Oficjalnie są tak wyrozumiali z szacunku dla wierzeń tubylców, ale po cichu przyznają, że również z obawy przed gniewem bogini. Stara legenda głosi bowiem, że Pele rzuca klątwę na tych, którzy kradną jej własność lub ją obrażają. Przykładów jest mnóstwo.

Timothy Murray z Florydy przyleciał na Hawaje skuszony ofertą dobrze płatnej pracy. Pojawili się jednak lepsi kandydaci i nie został przyjęty. Rozczarowany, postanowił zrelaksować się na plaży i zrobił to, co wielu innych turystów. Napełnił butelkę czarnym, powulkanicznym piaskiem i zabrał go na pamiątkę.

Jego życie od powrotu na Florydę zaczęło się gwałtownie zmieniać. Zmarł jego ulubiony pies, po pięciu latach związku rzuciła go narzeczona, z którą jeszcze kilka tygodni wcześniej planowali ślub. Załamany, zaczął dużo pić, co sprawiło, że nikt nie chciał go zatrudnić. Utrzymywał się z pracy zdalnej, lecz pewnego dnia do jego drzwi zapukali agenci FBI i aresztowali za korzystanie z nielegalnego oprogramowania.

– Moje życie się rozpadło – mówił reporterowi „Los Angeles Times”. – Wyobraź sobie, że jednego dnia masz wszystko – pracę, piękną kobietę, pieniądze na koncie, a następnego siedzisz w więzieniu w Miami i nawet nie wiesz za co. 

Agenci FBI powiedzieli mu, że „za tak drobne przestępstwo jeszcze nikogo nie aresztowali, więc musiał kogoś naprawdę bardzo wkurzyć”. W więziennej celi Timothy Murray domyślił się kogo. Po wyjściu na wolność zapakował butelkę z piaskiem i odesłał na Hawaje. W dołączonym liście prosił pracowników poczty o rozsypanie piasku na plaży, a boginię wulkanów o wybaczenie.

Niewytłumaczalny niepokój

Osobiście oddała Pele jej „własność” wybitna niemiecka triathlonistka Laura Philipp. W 2019 roku, już jako mistrzyni Europy, wystartowała w zawodach na Hawajach. Zajęła czwarte miejsce, co jej nie zadowalało. – Wrócę tu za dwa lata, żeby wygrać – oznajmiła trenerom. Przed odlotem zabrała na pamiątkę kawałek zastygłej lawy. O tym, co zdarzyło się później, opowiedziała dziennikarzom internetowego magazynu „220Triathlon”.

Trenowała bardzo intensywnie przez kilka miesięcy, osiągnęła szczytową formę i pakowała się do podróży. Był rok 2021, więc w dzień przed wyjazdem poddała się obowiązkowemu testowi na COVID. Wynik był pozytywny i zamiast na Hawaje musiała się udać na kwarantannę. Po tygodniu przeprowadzono drugi test, który dał wynik negatywny. Nie miała wirusa, ale zawody już się odbyły i cały wysiłek włożony w przygotowania poszedł na marne.

– Patrzyłam na ten czarny kamień i czułam niewytłumaczalny niepokój, jakbym była czemuś winna – wspominała triathlonistka. Gdy w 2023 r. w końcu dotarła na Hawaje, pobyt rozpoczęła od zaniesienia okrucha lawy na miejsce, z którego go zabrała. Bogini Pele zapewne jej wybaczyła, gdyż kilka dni później Philipp została mistrzynią świata!

Najczęściej listy zaczynają się tak, jak ten nadesłany przez Larry’ego Bella, właściciela dużej firmy montażowej z Denver: „Jestem realistą i uważałem opowieści o klątwie za lokalny przesąd. Zmieniłem zdanie po wakacjach spędzonych na Hawajach”.

Bell zabrał dla kolegi kolekcjonującego minerały spory kawałek zastygłej lawy. W ciągu sześciu lat, jakie minęły od tego czasu, jego córka poważnie zachorowała, skłócił się z żoną, stracił wielu klientów i musiał przenieść firmę do tańszej dzielnicy, przeszedł też poważną operację serca. Kamienia jednak oddać nie mógł, gdyż stracił kontakt z kolegą, który wyprowadził się z miasta. Mimo to postanowił pojechać na Hawaje z dwoma synami, a w liście prosił strażników parku o pomoc w nawiązaniu kontaktu z miejscowym kapłanem lub szamanem, który zdejmie z niego klątwę.

Strażnik Terry Reveira opowiada tę i wiele podobnych historii turystom wybierającym się na wędrówkę po wyspie. I kończy przestrogą: – Nie musisz wierzyć w Pele, ale musisz wiedzieć, że konsekwencje twojego zachowania będą poważniejsze niż moje ostrzeżenia.

Zasypane miasto

Zdradliwe wakacyjne pamiątki można przywieźć nie tylko z dalekich i egzotycznych miejsc. Gabriel Zuchtriegel, dyrektor parku archeologicznego w Pompejach, zamieścił niedawno na portalu internetowym X list od anonimowej nadawczyni. Kobieta przyznawała się do drobnej kradzieży i była przekonana, że z tego powodu spadła na nią klątwa:

„Byłam zdrowa, a krótko po powrocie z Włoch zdiagnozowano u mnie raka piersi. Lekarze mówią o pechu, jednak moim zdaniem chodzi o coś więcej. Dlatego zwracam trzy bryłki skamieniałego popiołu, które zabrałam potajemnie z tego miejsca”.

Pompeje to starożytne miasto, które w 79 roku zostało zniszczone przez erupcję Wezuwiusza. Mieszkańcy nie zdążyli uciec. Zostali wraz ze swymi domami przysypani warstwą popiołu o grubości 5-6 metrów. O tragedii z czasem zapomniano i dopiero w XVIII wieku odkryto, że pod ziemią kryją się jakieś ruiny. Stopniowo odsłaniano budynki publiczne, świątynie, prywatne domy z dobrze zachowanymi mozaikami i malowidłami.

Dziś Pompeje są jedną z największych atrakcji turystycznych Włoch, a zwiedzający często zapominają, że nadal pozostały cmentarzem. Tymczasem według legendy tych, którzy znieważą duchy spoczywających tam ludzi, dosięgnie klątwa. Autorka listu uwierzyła, że padła jej ofiarą.

Dyrektor Zuchtriegel odpisał na portalu X, że przesyłka dotarła do Pompejów i życzył jej nadawczyni powodzenia w dalszym życiu. – Z zasady nie odpowiadam na podobne listy, ale ten potraktowałem inaczej, gdyż był bardzo wzruszający – powiedział w wywiadzie dla telewizji RaiNews24.

Nie róbcie tego!

O sprawie informowały media na całym świecie i natychmiast zaczęły się odzywać osoby, które doświadczyły podobnych przeżyć. Z redakcją brytyjskiego dziennika „Daily Mail” skontaktowała się amerykańska turystka o imieniu Deb. Powiedziała, że czytając list na portalu X, czuła się, jakby to była opowieść o niej.

Też zabrała z Pompejów dwa kawałki cegieł i wkrótce potem zachorowała na raka piersi. Przeszła chemioterapię i podwójną mastektomię. – Nie wiedziałam o klątwie. Gdy pięć lat temu o niej usłyszałam, natychmiast odesłałam skradzione rzeczy – mówiła dziennikarce.

Z Kanady odezwała się kobieta, która przedstawiła się jako Nicole. Nie ujawniła nazwiska, obawiając się konsekwencji, gdyż wywiozła większy łup – fragment mozaiki, część amfory i kilka skorup po naczyniach ceramicznych. Odesłała zdobycz po 15 latach, gdyż miała już dość spadających na nią i rodzinę nieszczęść. Dwa razy wykryto u niej nowotwór, mąż stracił pracę, córki nieustannie chorowały. – Jesteśmy dobrymi ludźmi, wiem, że popełniłam błąd.

Zwrócono już tyle rozmaitych obiektów, że dyrekcja parku archeologicznego przeznaczyła na nie część muzeum. – Chcemy w ten sposób przekonywać turystów, że zabieranie takich przedmiotów naprawdę nie ma sensu – tłumaczył Zuchtriegel. – Pamiątki z wakacji można kupić w pobliskich sklepach. Ich na pewno nie trzeba będzie do nas odsyłać ani z obawy przed policją, bo teren parku jest monitorowany, ani ze strachu przed duchami czy klątwą. 

Warto zapamiętać tę radę i jeśli podczas zagranicznych wojaży najdzie nas pokusa, by wsunąć coś do kieszeni, pomyśleć, czym to grozi. Zwłaszcza, gdy chodzi o rzeczy strzeżone nie tylko przez ludzi...

❓ FAQ. Niebezpieczne pamiątki z wakacji

Czym są „kamienie skruchy” (sorry stones) pochodzące z Uluru?

„Kamienie skruchy” to nielegalnie zabrane pamiątki (kamienie, piasek, gałązki), które turyści odesłali pocztą lub odwieźli osobiście do Parku Narodowego Uluru w Australii. Do parku trafia od 300 do 350 takich przesyłek rocznie. Nadawcy zwracają je z powodu wyrzutów sumienia lub ze strachu przed nieszczęściami, wierząc, że zabranie cząstki świętej dla Aborygenów skały wywołało w ich życiu serię niepowodzeń.

Na czym polega legendarna „klątwa bogini Pele” na Hawajach?

Według wierzeń rdzennych mieszkańców Hawajów czarny piasek oraz bryły zastygłej lawy są własnością bogini wulkanów Pele. Turyści, którzy wywożą te pamiątki z wyspy, często przypisują im późniejsze tragedie życiowe – nagłe choroby, rozpad związków, utratę pracy czy problemy z prawem. Aby udobruchać boginię i uwolnić się od pecha, przesyłają zabrane okruchy na hawajską pocztę lub odwożą je na miejsce osobiście.

Dlaczego turyści zwracają przedmioty zabrane z ruin Pompejów?

Pompeje to rzymskie miasto zniszczone w 79 roku przez erupcję Wezuwiusza, będące zarazem miejscem pamięci i cmentarzem. Osoby, które zabrały stamtąd kawałki cegieł, mozaik czy skamieniałego popiołu, odsyłają je po latach po tym, jak dotknęły je ciężkie choroby (np. nowotwory) lub kryzysy finansowe, wierząc, że sprowadzili na siebie klątwę za znieważenie miejsca spoczynku zmarłych.

Co na temat odsyłania wakacyjnych pamiątek mówią badania naukowe?

Z badań dr Jasmine Foxlee wynika, że jedynie około 20% osób odsyłających pamiątki uważało zabrane przedmioty za bezpośrednią przyczynę swoich życiowych nieszczęść. Powodem reakcji aż połowy nadawców były wyrzuty sumienia z powodu przywłaszczenia sobie obiektu kultu (porównywane do kradzieży w kościele) lub chęć poczucia zadośćuczynienia za niszczenie środowiska naturalnego.

Co dzieje się z pamiątkami po odesłaniu ich na miejsce?

• Uluru: Ponieważ ustalenie dokładnego miejsca zabrania pamiątek jest niemożliwe, kamienie są składane w pobliskim strumieniu, gdzie woda i deszcze pomagają im z czasem ponownie wtopić się w naturę.

• Hawaje: Naczelnik poczty na Big Island raz na trzy miesiące wyrzuca nadsyłane paczki z piaskiem i lawą na śmietnisko, traktując wiarę w klątwę jako szukanie usprawiedliwienia dla własnych życiowych niepowodzeń.

• Pompeje: Dyrekcja parku archeologicznego przeznaczyła część muzeum na ekspozycję zwracanych obiektów i listów, aby przestrzec kolejnych zwiedzających przed nielegalnym zabieraniem jakichkolwiek przedmiotów.

Tekst: Kazimierz Pytko
Zdjęcia: shutterstock