Zimno i wieje, a nam jest ciężej. Dlaczego jesienią dopada nas chandra i jakie są na nią sposoby

Marzena Czuba: Moja znajoma od lat jesienią ma kryzys w związku. Mniej słońca sprawia, że nic jej nie raduje, czuje się samotna. Dużo masz takich przypadków?

Joanna Sławińska: Nie lubię takiego podejścia: „ja już tak mam, i koniec”. W każdym temacie – traum z dzieciństwa, nałogów czy wrażliwości na pogodę – pozbawia nas to sprawczości. Jest rodzajem wymówki. Nie jestem lekarką, ale wiem, że nawet ludzie ze zdiagnozowaną depresją mogą coś zrobić, mają wpływ. Biorą lekarstwa, próbują sportu, terapii. Mówienie: „nie ma słońca, więc jestem nieszczęśliwa” stawia nas w pozycji ofiary. I nie robi nam dobrze.

Przyznaj jednak, że jak jest zimno, wieje, pada deszcz, to jest nam ciężej. 

Niestety dziś nie żyjemy już zgodnie z porami roku. Kiedyś zima była czasem do wewnątrz, na refleksję, zatrzymanie się, szycie, haftowanie, spotkania z przyjaciółmi, opowieści przy kominku. Latem zbierano plony, jesienią szykowano zapasy na zimę, wiosną wszystko budziło się do życia. Zagubiliśmy to. Oczekujemy, że cały rok będziemy mieli tyle samo siły, słońca i dobrego nastroju. Trzeba rozbroić to oczekiwanie.

Niezrozumienie praw życia, podważanie ich robi nam kuku. Jesteśmy złe, że chce się nam spać, że wolimy kocyk i herbatkę, zamiast biegać maratony. Nie dopuszczamy do siebie myśli, że życie jest cykliczne. Jest czas wzrostu i czas zatrzymania. W naturze i w naszym życiu. Nie oczekujmy, że nie będzie jesieni albo że można ją przyspieszyć. Kiedy kobieta jest w ciąży, to nie chce niczego przyspieszać – wie, że to niebezpieczne. Podobnie z porami roku. Nie ma co przyspieszać.

Jeśli jest mi smutno z powodu pluchy, to mam się z tym pogodzić i czekać cierp­liwie na wiosnę? 

Jakie masz skojarzenia na temat jesieni? Ja mam takie: kolorowe liście, mglistość, świece, kocyk, herbatka, przytulność. Zawsze myślałam, że jestem jak niedźwiedź, że skoro nie ma słońca, to muszę spać, i wściekałam się na siebie. Teraz pozwalam sobie na kocyk i książkę. Wróciłam z warsztatów z Krety – ciepły piasek, błękitne niebo.

Oczywiście, że chciałabym tam być. Ale poczułam też radość, że jestem tutaj. Zapaliłam świece, założyłam kolorową bluzę. Wybieram, czy chcę się cieszyć tym czasem, czy skupiam się na negatywach. Jeśli mogę was, Czytelniczki, czymś zainspirować, to zadajcie sobie pytanie, jakiej jesieni chcecie. Jeśli myślicie: szaro, buro i ponuro, nic na to nie poradzę, to taki czas będziecie miały. Dużo osób tak ma.

Podobno słońce to trochę taki alkohol. Pozwala nam zapomnieć o problemach. Bez niego wszystko widzimy wyraźnie: pęknięcia w związku, niezadowolenie z pracy. Zgadzasz się z tym? 

Ludzie, którym jest trudno spotkać się zeswoimi emocjami, będą ten czas podwójnie źle znosić. Zostajemy sami z prawdą o sobie. Brakuje naturalnych endorfin. Nie mamy możliwości uciec. Tu trzeba podkreślić, że bez autorefleksji, bez zatrzymania się i spojrzenia z dystansu na związek, pracę, radzenie sobie z trudnościami nic się nie zmieni. W każdej zmianie potrzebne jest uświadomienie sobie: „co mi służy, co mnie karmi, a co nie”. 

Skąd wziąć siłę? 

Potrzebujemy specjalnego paliwa na zi­mę. Mówi się, że drugi mózg jest w jelitach. To holistyczne podejście: jesteśmy tym, co jemy. Nie możemy jeść tego samego, co latem. Nawet w ciepłych krajach zimą pojawiają się zupy, strączki, zapiekanki. Jeśli będziemy żywić się sałatkami, surowymi owocami, sokami, wychłodzimy organizm. Jak zjem ciepłe śniadanie, płatki z prażonym jabłkiem, wypiję herbatę z przyprawami czy kawę Pięciu Przemian, to mi się zrobi dobrze i ciepło.

Zadbajmy też o odpowiednie ciuchy. Mam otulające swetry, miłe w dotyku, kolorowe chusty. Kiedy je zakładam, czuję przyjemność. Kocham lato, jestem dzieckiem słońca, ale teraz lubię też zimne dni. To jest czas ukochania siebie, potraktowania siebie z miłością.

Jak ktoś ma depresję, to mu zupa i sweter raczej nie pomogą... 

Wielu ludzi ma obniżony nastrój i mówi: „mam depresję”. Pytam: „od kiedy?”. „Od wczoraj”. „Nie masz depresji, ale masz dołek”. Nadajemy zbyt duże znaczenie naszemu obniżonemu nastrojowi. Mała dygresja – osoby na tzw. ścieżce rozwoju wpadają w podobną pułapkę, myśląc, że teraz to już zawsze będą zmotywowane i uśmiechnięte. To byłby pseudorozwój.

Wracając do tematu, mamy tendencję do nadinterpretacji. Nie uznajemy cykliczności naszych nastrojów. Dzisiaj jesteśmy wesołe i tańczymy, a jutro może sobie popłaczemy. Dla dzieci to normalne, a dla dorosłych koniec świata. Widać to w słowach: deprecha, masakra, gorzej być nie może. Nasze życie nie jest liniowe. Dopiero, kiedy umrzemy w szpitalu, pojawi się prosta linia na ekranie.

Nie rozdmuchujmy naturalnych stanów. Namawiam też do używania słowa: teraz. „Teraz jest mi smutno”. Może za godzinę zadzwoni koleżanka albo ja do niej zadzwonię i przestanie mi być smutno. Przywiązujemy się do emocji, które z natury są ulotne.

Znam ludzi ciągle smutnych. Kiedy się z nimi rozmawia, zawsze mają jakiś powód. Dlaczego ich emocje nie są ulotne?

Generalnie ludzie szukają na zewnątrz. Są w pozycji ofiary. „Ja to już jestem bezradna, nie zmienię świata, złych ludzi, złego rządu, służby zdrowia, złej pogody”. Postawienie się w pozycji ofiary jest bardzo wygodne. Tylko czy naprawdę służy nam to, że inni decydują o naszym samopoczuciu? Jeśli mamy wpływ, to możemy zdecydować inaczej. Widzisz, znowu nam się zrobił poważny tekst. Cała ta nasza rozmowa jest o tym, czy jestem w miejscu ofiary, czy w miejscu sprawcy.

To podsumujmy, bo zrobiłaś mi smaka na coś ciepłego do picia.

Przyczyn jesienno-zimowej chandry jest kilka. Po pierwsze, oczekiwanie, że przez cały rok będzie świeciło słońce, a my będziemy wesołe, chociaż życie składa się z cykli. Jesień to przygotowanie do zimy, do krótszych dni, chłodu, siedzenia w domu, dłuższego snu, do refleksji.

Po drugie, mówimy z automatu: „źle znoszę brak słońca”. Wyolbrzymiamy zwykłe obniżenie nastroju. Po trzecie, nie radzimy sobie ze swoimi myślami. Odpowiedzmy na pytania: na ile przywykłyśmy do tego, że tak mamy, i jak to na nas wpływa? Czy czujemy się lepiej, mówiąc: „jak mi źle, bo nie ma lata”? Czy to nie jest wymówka? Jaki jest cel tej wymówki? Jakie pojawiają się w nas myśli, gdy ich nie zagłuszamy aktywnościami i endorfinami? „Jestem w relacji, która mnie nie karmi? Co z tym robię? Siedzę i narzekam czy też się zastanawiam, jak to zmienić? Źle się czuję w pracy? Co mogę zrobić?”.

I najważniejsze pytanie: co możemy zrobić dla siebie teraz? „Płaczę w rękaw, bo liście spadły z drzew. Czym mogę sobie uprzyjemnić ten dzień?”. Każdego dnia zaplanujmy przyjemności, które zrobimy dla siebie. Minimum dwie. A przed zaśnięciem napiszmy pięć rzeczy, za które jesteśmy dziś wdzięczne.

Przyroda dała nam czas na refleksję, na sen, czytanie książek pod kocem, szydełkowanie, kurs lepienia garnków, dobre jedzenie, na pielęgnowanie przyjaźni, więzi rodzinnych. Warto go wykorzystać. Może polecę banałem, ale to my tworzymy swoją jesień. Będzie ponura czy w blasku świec? 

rozmawiała Marzena Czuba
fot. shutterstock